header

Konferencja naukowa pt. „Powstania w pamięci historycznej. Uczestnicy – pomniki – rocznice”

Archiwum Państwowe w Katowicach zaprasza wspólnie z Instytutem Historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i Muzeum Górnośląskim w Bytomiu na konferencję naukową pt. „Powstania w pamięci historycznej. Uczestnicy – pomniki – rocznice”, która odbędzie się w dn. 8-9 czerwca br. 8 czerwca obrady odbędą się w siedzibie Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, zaś w dniu 9 czerwca w historycznej Sali Sejmu Śląskiego w Katowicach. 

Podczas wydarzenia prezentowana będzie wystawa poświęcona miejscom pamięci po powstaniach i plebiscycie w Katowicach pt.: "Pamięć o powstaniach śląskich w XX wieku. Uczestnicy – Pomniki – Rocznice". Ekspozycji towarzyszyć będzie katalog pt. "Powstania śląskie 1919-1920-1921. Uczestnicy – Pomniki – Rocznice", zawierający materiał ikonograficzny wraz z opisami oraz publikacja naukowa pt. "Zespoły akt do dziejów powstań śląskich i plebiscytu na Górnym Śląsku z lat 1918-1950 w zasobie Archiwum Państwowego w Katowicach" z serii wydawniczej "Archivum Silesiae Superioris".

 

Wystawa jest poświęcona prezentacji wybranych zagadnień mieszczących się w pojęciu „miejsce pamięci”. Mają temu służyć dokumenty, materiał kartograficzny i ikonograficzny zachowany w Archiwum Państwowym w Katowicach. Organizatorzy zamierzają pokazać nie tylko powstania, ale także, poprzez pryzmat ich ocen, skomplikowane dzieje regionu w całym XX wieku. Ekspozycja ma opisywać nie tylko dziedzictwo kulturowe własnego regionu, ale także złożony proces budowy postaw patriotycznych na Górnym Śląsku. Szczególne zainteresowanie poświęcono takim formom upamiętniania wiedzy o wydarzeniach z lat 1919-1921, które przez wiele dziesięcioleci dzieliły mocno Górnoślązaków. Katalog wystawy oprócz części ikonograficznej wraz z opisami ma zawierać m.in. kalendarium powstań śląskich w postaci tabeli synchronicznej z wydarzeniami z historii Polski i historii Europy.
Warto podkreślić, że katalog, choć ma stanowić uzupełnienie wystawy, będzie odrębną publikacją, którą z powodzeniem będzie można wykorzystać w edukacji na przykład na lekcjach historii. 

 

Publikacja naukowa  "Zespoły akt do dziejów powstań śląskich i plebiscytu na Górnym Śląsku z lat 1918-1950 w zasobie Archiwum Państwowego w Katowicach" stanowiąca III tom "Archivum Silesiae Superioris" obejmować będzie zestawienie inwentarzy materiałów poświęconych powstaniom śląskim oraz plebiscytowi znajdujących się w Archiwum Państwowym w Katowicach. Stanowić będzie swego rodzaju kompendium wiedzy, jakich materiałów można szukać w katowickim Archiwum poświęconych temu zagadnieniu.

Materiały do dziejów Górnego Śląska w latach 1918–1922 i losów powstańców śląskich przechowywane w Archiwum Państwowym w Katowicach dzielą się na dwie podstawowe grupy: 1) akta władz i instytucji z lat 1919–1922; 2) akta stowarzyszeń kombatanckich przedwojennych i powojennych. Wszystkie te archiwalia po objęciu w 1922 roku przez państwo polskie przyznanej mu części obszaru plebiscytowego pozostały na miejscu, w Katowicach, w gestii Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego, a następnie – w Archiwum Akt Dawnych Województwa Śląskiego. Podczas okupacji hitlerowskiej weszły w skład zasobu Staatsarchiv Kattowitz, dzieląc losy jego losy. Ocalały w stanie szczątkowym i zostały przez archiwistów uformowane w trzy zespoły, których inwentarze zostaną umieszczone w planowanej publikacji: Komisariat Rad Ludowych Śląskich w Sosnowcu 1919–1920, Polski Komisariat Plebiscytowy dla Górnego Śląska w Bytomiu [1918] 1920–1921 [1923], Naczelna Rada Ludowa na Górnym Śląsku [1919] 1921–1922.

Niemiecką akcję plebiscytową reprezentuje jedynie zespół niemieckiego Podkomisariatu w Pszczynie, który trafił do Archiwum i obecnie jako zespół archiwalny Plebiszitkommisarriat für Deutschland Unterkommisarriat Pless (Niemiecki Komisariat Plebiscytowy – Podkomisariat w Pszczynie) jest przechowywany w pszczyńskim oddziale Archiwum Państwowego w Katowicach.

Drugą grupę akt z zasobu Archiwum Państwowego w Katowicach, prezentowanych w tomie, stanowią spuścizny związków i stowarzyszeń kombatanckich odwołujące się w okresie międzywojennym i powojennym do tradycji powstań śląskich i „Straży nad Odrą”. Zaczęto je tworzyć bezpośrednio po III powstaniu. Największe wpływy uzyskał utworzony w 1923 roku Związek Powstańców Śląskich. Nie pozostał ślad dokumentacyjny w postaci odrębnych zespołów po kilku innych stowarzyszeniach opozycyjnych w stosunku do sanacji. Grupę stowarzyszeń kombatanckich zamykają powojenny Związek Weteranów Powstań Śląskich i Związek Bojowników o Wolność i Demokrację, w którym powstańcy zostali już jednak wymieszani z innymi środowiskami kombatanckimi. Dołączono informacje o nich, zawierają bowiem unikalne materiały biograficzne uczestników wydarzeń z lat 1918–1922.