Najstarsze księgi miejskie powracają do Siedlec z Brazylii

Najstarsze i jedyne zachowane 200-letnie dokumenty siedleckich władz miejskich odnaleziono w Brazylii. 23 lutego br. w siedleckim Archiwum Państwowym odbędzie się uroczyste przekazanie XVIII i XIX-wiecznych archiwaliów (Program uroczystości .PDF).

Spośród odnalezionych materiałów szczególnie cenny jest poszyt z archiwum miejskiego XIX-wiecznych Siedlec. Zawiera on korespondencję (głównie generalia: postanowienia, reskrypty, wykazy) związaną z likwidacją Wojska Polskiego po powstaniu listopadowym. Wpisy w księdze obejmują lata 1832 - 1840.

Są to najstarsze zachowane i jedyne obecnie znane akta dawnych siedleckich władz miejskich. Inne dokumenty z tego okresu prawdopodobnie spłonęły w czasie II wojny światowej w Siedlcach lub Warszawie. 

Równie unikalna jest druga z odnalezionych ksiąg, czyli najstarsza i także jedyna obecnie znana siedlecka księga cechowa. Pierwotnie była przeznaczona dla cechu garncarzy i zdunów, jednak z czasem znalazły się w niej także wpisy wielu innych cechów: piekarzy, fryzjerów, perukarzy, kominiarzy. Pierwsze wpisy pochodzą z drugiej połowy XVIII w. (1781 r.); końcowe - z drugiej połowy wieku XIX (do 1870 r.).

Siedleckie dokumenty trafiły do Brazylii wraz z rodziną Werpachowskich, jednak nie wiadomo w jakich okolicznościach akta znalazły się w jej posiadaniu. Do Brazylii dokumenty przywiózł Stanisław Edmund Werpachowski. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i farmaceuta z wykształcenia wyjechał wraz z żoną do Brazylii, gdzie pracował jako nauczyciel szkół polskich w Paranie. W latach 1935-1936 mieszkał i pracował w założonej przez Polaków osadzie Morska Wola w Paranie. Pracował również w Kurytybie, Tubarão i Cocal. Zmarł w 1954 r. w miejscowości Jaborá. Jego żona Helena, również nauczycielka, która przez kilka lat prowadziła w Kurytybie bursę dla dziewcząt, przekazała siedleckie dokumenty polskim księżom ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy Św. Wincentego à Paulo, którzy wydawali w Kurytybie pismo polonijne „Lud”. Od tego czasu, aż do maja 2011 r. archiwalia przechowywano w archiwum redakcji pisma, pod opieką ks. Laurenço Bernaskiego.

Wilgotny klimat parański doprowadził do znacznej degradacji papieru, na którym dokumenty zostały sporządzone. W związku z tym, za pośrednictwem konsul generalnej RP w Kurytybie oraz pracownika Archiwum Akt Nowych w Warszawie dr. Krzysztofa Smolany, ks. L. Bernaski zdecydował się przekazać dokumenty do Polski. Akta poddano konserwacji w Archiwum Akt Nowych. Zabezpieczone powracają do Siedlec, by służyć wszystkim zainteresowanym.

Wraz z unikalnymi dokumentami do siedleckiego Archiwum trafi też odnaleziony w Brazylii równie cenny, pochodzący z 1824 r. odpis Ustawy Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego z 1822 r.

Share Link: