Aktualności

– Każdy poddany konserwacji dokument, jest niepowtarzalny i o wielkim znaczeniu dla historii Warmii oraz Polski, a nawet w przypadku bull papieskich i złotych bull cesarskich – europejskim – mówi ks. Andrzej Kopiczko, dyrektor Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie. – Dokumenty posiadają też wyjątkową wartość estetyczną. Zawierają bowiem inicjały, tytulaturę, znaki graficzne, podpisy władców i pieczęcie. W większości są dobrze zachowane, charakterystyczne dla poszczególnych władców (np. złote bulle i bulle papieskie). Mogą zatem służyć jako artefakty dostępne w przestrzeni publicznej, przede wszystkim zaś wystawowej, co będzie teraz możliwe po przywróceniu im użyteczności.

Wśród dyplomów królewskich znalazły się dokumenty niezwykle cenne dla dziejów Warmii, wystawione m.in. przez królów Kazimierza Jagiellończyka, Zygmunta I Starego, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazę, Jana Kazimierza i Augusta III Sasa.

Wyjątkowe znaczenie mają też dwie złote bulle wystawione przez cesarza Karola IV w 1357 r. W pierwszej z nich cesarz potwierdził swobody i przywileje Kościoła warmińskiego, a w drugiej stanowił o podziale ziem między Zakonem Krzyżackim a biskupami pruskimi. Wśród dokumentów poddanych konserwacji są też wystawione przez kancelarię papieską. Najstarszy z nich z 1329 roku dotyczy budowy katedry we Fromborku.

Prace nad konserwacją zbioru

Głównym celem prac konserwatorskich było zabezpieczenie bezcennych dokumentów przed dalszą destrukcją, a także umożliwienie korzystania z nich naukowcom, studentom, młodzieży szkolnej, regionalistom i wszystkim zainteresowanym.

Obiekty w większości były mocno zabrudzone i zniszczone, co wynikało z warunków przechowywania (szczególnie trudnych podczas II wojny światowej), obecności mikroorganizmów i uszkodzeń mechanicznych. Dokumenty posiadały liczne ubytki, przedarcia i zagniecenia. Stan zachowania pieczęci był dość zróżnicowany – od zakurzenia reliefu po całkowite zatarcie wyobrażenia i napisu napieczętnego.

Dokumenty oczyszczono z wykorzystaniem gąbek i gumek o różnej twardości dostosowanych do intensywności zabrudzenia oraz stanu zachowania oczyszczanego obiektu. Pergaminy zostały nawilżone w komorach foliowych, a dokumenty papierowe poddane kąpielom wodnym. Następnie uzupełniono ubytki i wzmocniono podłoże. Odciski pieczętne oczyszczono z powierzchniowych zabrudzeń, a następnie je wzmocniono i sklejono pęknięcia. Ubytki w puszkach pieczętnych uzupełniono masą woskowo-żywiczną.

Każdy z dokumentów otrzymał pudło ochronne bądź teczkę z atestowanej tektury bezkwasowej. Dokumenty pergaminowe z pieczęciami zabezpieczono dodatkowo na konstrukcji wykonanej z białej pianki bezkwasowej.

Wyjątkowe źródła historyczne znów dostępne

– Dostęp do tych dokumentów ma każdy, kto wyrazi takie życzenie, oczywiście, przy zachowaniu wszystkich środków ostrożności. Nasze Archiwum jest czynne codziennie. Ze względu na rangę obiektów na pewno zainteresowanie nimi w przyszłości będzie duże – mówi ks. Andrzej Kopiczko, dyrektor Archiwum Archidiecezji Warmińskiej w Olsztynie.

Archiwum organizuje również pokazy dokumentów dla grup szkolnych w ramach specjalnych zajęć z historii oraz comiesięczne spotkania otwarte, podczas których prezentuje na wystawach swoje zbiory. Pokaz dokumentów poddanych konserwacji odbywa się również podczas Międzynarodowego Dnia Archiwów (9 czerwca).

—

„Wspieranie działań archiwalnych” to konkurs dotacyjny, dzięki któremu wspieramy ratowanie archiwaliów w różnych zakątkach kraju. Organizujemy go od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W konkursie wyłaniamy najlepsze projekty, dotyczące opracowywania i zabezpieczania materiałów archiwalnych tworzących zasób archiwów m.in. organizacji pozarządowych, fundacji, stowarzyszeń oraz instytucji kościelnych i religijnych.

W ramach kolejnych edycji konkursów, przeprowadzonych w latach 2016-2025, dofinansowaliśmy już 173 projekty na łączną kwotę blisko 9,4 mln zł.

Prace nad ratowaniem kolejnych archiwaliów trwają! Przed nami rozstrzygnięcie konkursu w 2026 roku. Śledź informacje na naszej www, by nie przegapić wyników.