Wystawa zdradzi tajemnice dzielnic Torunia

Archiwum Państwowe w Toruniu zaprasza 19 września o godz. 11.00 na wystawę „Dybów, Małpi Gaj, Podgórz – tajemnice lewobrzeżnych dzielnic Torunia”. Wystawa, przygotowana w ramach kolejnej edycji Europejskich Dni Dziedzictwa, jest ostatnią z serii ekspozycji poświęconych tajemnicom toruńskich dzielnic i przedmieść

Lewobrzeżna część Torunia najbardziej kojarzy się z Podgórzem – miastem kolejarzy i artylerzystów. Dziś jako wchłonięta do miasta dzielnica, Podgórz nadal pozostaje słabo odkrytym zakątkiem. Mieszkańcy i turyści często nie wiedzą, że była ona niegdyś osobnym miastem z burmistrzem, radą, własnym ratuszem i rynkiem.

Podgórz – browar, kolej i… wybuch

Miasteczko początkowo rozwijało się dzięki browarnictwu i drobnemu rzemiosłu. W 1861 r. rozpoczęto tu z budowę linii kolejowej i pierwszego dworca kolejowego dla Torunia. Bardzo prędko Podgórz stała się nowoczesnym miastem – z własną gazownią, wodociągami, urzędem pocztowym, szkołami i sklepami.

W okresie pruskim oraz w dwudziestoleciu międzywojennym w licznych knajpach i restauracjach toczyło się życie rozrywkowe, a przebywający na przepustce żołnierze z pobliskich koszar zaczepiali podgórskie dziewczęta na rynku pod słynnym „Domem Polskim”.

W 1938 r. ostatecznie Podgórz włączono w granice administracyjne Torunia. Liczące kilka wieków miasteczko straciło swój dotychczasowy status. W pewnym sensie koniec Podgórza nastąpił jednak w 1945 r., kiedy wybuchły dwa wypełnione trotylem wagony, stojące na bocznicy kolejowej. Zniszczeniu uległa wtedy spora część zabudowy przyrynkowej z browarem pomorskim.

Tajemnice sięgające średniowiecza

Lewobrzeże Torunia to nie tylko Podgórz. To tajemnice historii sięgające średniowiecza, związane z pierwszymi śladami obecności krzyżaków na ziemiach polskich, z zaginionym miastem Nieszawą oraz Dybowem – zamkiem granicznym Władysława Jagiełły, a później osadą o tej samej nazwie. To także tajemnicza wyspa wiślana – Kępa Bazarowa, nazywana Małpim Gajem. Było to siedlisko partaczy a zarazem punkt graniczny między starostwem dybowskim i miastem Toruniem. To także Stawki i Rudak, wsie wyrosłe na gruncie osadnictwa i dziedzictwa olęderskiego, które przynajmniej od XVII w. rozwijano na tym obszarze.

Na wystawie

Na wystawie zaprezentowane zostaną dokumenty i listy sięgające wieków średnich, przywileje królewskie, korespondencja krzyżacka, akta cechów podgórskich, liczne plany, mapy, dokumentacja budowlana kamienic i budynków oraz pocztówki i fotografie. Wystawie towarzyszy obszerny katalog ze wstępem poświęconym historii lewobrzeżnego Torunia.

Wystawa będzie czynna do 30 października 2026 roku, od poniedziałku do piątku w godz. od 8.00 do 15.00, we wtorki do godz. 18.00.

Wstęp wolny. Zapraszamy!

Opracowanie merytoryczne wystawy: dr Mateusz Superczyński

Opracowanie graficzne wystawy: Marzenia Kamińska

Prace konserwatorskie: Barbara Zykubek

Wystawa wpisuje się w obchodzoną w tym roku 100. rocznicę kolei w Polsce.