Aktualności

Konserwacja 100-letnich albumów i fotografii

Niezwykłe fotografie z archiwum Zofii Chomętowskiej (1902–1991) – jednej z najważniejszych fotografek polskiego dwudziestolecia międzywojennego – zostały poddane konserwacji i opracowane. Projekt zrealizowała Fundacja Archeologia Fotografii dzięki dotacji z konkursu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych 2025”

09 Lipca 2026
Na białym laboratoryjnym blacie otwarty stary album fotograficzny z czarno-białymi zdjęciami na pierwszym planie; obok leży przenośny miernik z wyświetlaczem i sondą osadzoną w czarnej piance, przezroczyste miarki i kilka długopisów, a po prawej plastikowe butelki roztworów buforowych o kolorowych etykietach (widoczne pH 7.00 na zielonej i pH 9.21 na niebieskiej) oraz przezroczysta butelka z niebieskim zakrętkiem.

Niezwykłe fotografie z archiwum Zofii Chomętowskiej (1902–1991) – jednej z najważniejszych fotografek polskiego dwudziestolecia międzywojennego – zostały poddane konserwacji i opracowane. Projekt zrealizowała Fundacja Archeologia Fotografii dzięki dotacji z konkursu Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych „Wspieranie działań archiwalnych 2025”

Konserwacja 100-letnich albumów i fotografii

Zofia Chomętowska początkowo fotografowała krajobraz i mieszkańców Polesia. W latach 30. XX osiadła na stałe w Warszawie, gdzie zajęła się m.in. fotografią architektury.

Pracami objęto jej dwa albumy fotograficzne oraz 100 negatywów nitrocelulozowych z lat 20. i 30. XX wieku. Fotografka zapełniła albumy różnorodnymi materiałami – od autorskich odbitek fotograficznych, przez oficjalne pisma międzynarodowe, aż po wycinki prasowe z recenzjami.

– Zabezpieczone materiały to bezcenne źródło wiedzy nie tylko o twórczości i drodze artystycznej Zofii Chomętowskiej, ale również szersze spojrzenie na polską kulturę wizualną. Albumy jako całościowe, autorskie kompozycje pozwalają analizować sposób myślenia o fotografii i jej funkcji narracyjnej a zawarte w nich wycinki – o praktykach edytorskich w okresie międzywojennym. Całość stanowi spójny przekaz wizualny, istotny dla badań nad historią sztuki, fotografii i dziejów międzywojnia – mówi dr Weronika Kobylińska, prezeska Fundacji Archeologia Fotografii. – Znajdziemy tu informacje zarówno o dawnej Warszawie, jej architekturze czy przemianach społecznych, jak i rzucamy nowe światło na krytykę artystyczną lat 30. XX w. Albumy przynoszą nam informacje także o tym, jakie było zainteresowanie środowiska fotograficznego Polesiem oraz jak wyglądał rozwój fotografii małoobrazkowej w Polsce.

Albumy dostają nowe życie

Realizacja projektu łączyła działania konserwatorskie, badawcze oraz dokumentacyjne. Na początku Fundacja przeprowadziła szczegółowe analizy stanu zachowania obiektów, w tym pomiary pH oraz badania mikroskopowe i mykologiczne negatywów. Na ich podstawie opracowano metody konserwacji. Objęły one m.in.

  • oczyszczanie mechaniczne i chemiczne,
  • stabilizację struktury materiałów,
  • zastosowanie nanożeli,
  • kąpiele wodne,
  • odkwaszanie papieru.

Przy pracach wykorzystano specjalistyczny sprzęt m.in. mikroskop cyfrowy.

W działania zaangażowany był zespół Fundacji Archeologia Fotografii we współpracy z dwiema konserwatorkami specjalizującymi się w opiece nad papierem i materiałami fotograficznymi: dr Moniką Supruniuk oraz Anną Pomorską.

Przebieg prac przybliża animacja, przygotowana przez Fundację Archeologia Fotografii.

Efekty projektu

Dzięki realizacji projektu procesy degradacji, w szczególności silne zakwaszenie papieru, zostały zatrzymane. Poprawiła się też stabilności chemiczna i mechaniczna obiektów. Albumy mogą być bezpiecznie przechowywane, badane i udostępniane.

Opracowano także szczegółowe inwentarze, które ułatwiają dostęp do zasobu badaczom i publiczności. Zostały one udostępnione nieodpłatnie online na stronie Fundacji.

„Wspieranie działań archiwalnych” to konkurs dotacyjny, dzięki któremu wspieramy ratowanie archiwaliów w różnych zakątkach kraju. Organizujemy go od 2016 r. ze środków przekazywanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W konkursie wyłaniamy najlepsze projekty, dotyczące opracowywania i zabezpieczania materiałów archiwalnych tworzących zasób archiwów m.in. organizacji pozarządowych, fundacji, stowarzyszeń oraz instytucji kościelnych i religijnych.

W ramach kolejnych edycji konkursów, przeprowadzonych w latach 2016-2025, dofinansowaliśmy już 173 projekty na łączną kwotę blisko 9,4 mln zł.

Prace nad ratowaniem kolejnych archiwaliów trwają! Rozstrzygnęliśmy już konkurs w tegorocznej edycji.

Śledź informacje na naszej www, by nie przegapić dalszych efektów prac.