Aktualności

– Sejm, jako miejsce otwarcia wystawy, został wybrany nieprzypadkowo. To właśnie tu Apolinary Garlicki sprawował swoją służbę publiczną jako poseł i senator II Rzeczypospolitej. Był on jednym z przedstawicieli zamordowanej elity państwowej, ofiarą Zbrodni Katyńskiej. Jego los staje się dziś punktem odniesienia do refleksji nad losem tysięcy obywateli Rzeczypospolitej, których życie zostało brutalnie przerwane decyzją totalitarnego aparatu przemocy – mówił podczas otwarcia wystawy Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk – W tym miejscu szczególnie donośnie brzmią słowa widniejące na sejmowej tablicy poświęconej ofiarom II wojny światowej: „Naród, który traci pamięć, traci sumienie”. Archiwa Państwowe realizują tę maksymę w sposób szczególny — gromadząc, zabezpieczając i upowszechniając źródła archiwalne. Poprzez wystawy, takie jak ta, którą dziś otwieramy, archiwa przywracają pamięć, imiona i biografie tym, których próbowano skazać na zapomnienie.

Działalność Apolinarego Garlickiego w świetle materiałów źródłowych

Wystawa prezentuje życie i działalność Apolinarego Garlickiego – syna powstańca styczniowego, nauczyciela i niezwykle aktywnego działacza społecznego – poprzez różnorodne dokumenty i pamiątki. Pokazuje jego ścieżkę edukacyjną, pracę pedagogiczną w gimnazjach we Lwowie, Rzeszowie i Przemyślu oraz aktywność społeczną i naukową m.in. działalność w Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Przemyślu. Na ekspozycji można zobaczyć jego publikacje, artykuły i materiały związane z działalnością w organizacjach oraz zainteresowaniami krajoznawczymi realizowanymi m.in. w Towarzystwie Tatrzańskim.

Osobne miejsce zajmują źródła dotyczące jego udziału w wydarzeniach 1918 roku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości oraz działalności politycznej – zarówno lokalnej we władzach miasta Przemyśla, jak i państwowej w Sejmie i Senacie Rzeczypospolitej Polskiej.

Wystawa porusza w sposób szczególny również wątek tragicznego losu Apolinarego Garlickiego w czasie II wojny światowej, gdy został aresztowany przez NKWD i zamordowany w 1940 roku. Jego nazwisko figuruje na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej i stanowi jeden z wielu przykładów represji wymierzonych w elity II Rzeczypospolitej – nauczycieli, urzędników, samorządowców i parlamentarzystów.

Wystawę wieńczy część poświęcona współczesnym formom upamiętnienia postaci działacza, podkreślając rolę archiwów w przywracaniu pamięci o postaciach kluczowych dla historii regionu i państwa.

Na wystawie zamieszczono materiały z Archiwum Państwowego w Przemyślu, ukazujące różne obszary życia Apolinarego Garlickiego – od lat szkolnych, poprzez karierę zawodową, aż po działalność społeczną i polityczną. Opowieść tę uzupełniają fotografie rodzinne, udostępnione przez pana Marka Garlickiego, a także materiały ze zbiorów I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu. Na ekspozycji znalazły się również dokumenty pochodzące z zasobu Centralnego Państwowego Historycznego Archiwum Ukrainy we Lwowie oraz Archiwum Państwowego w Rzeszowie, co podkreśla rozległość przeprowadzonej kwerendy archiwalnej i bogactwo wykorzystanych źródeł.

Wystawa pokazuje, jak indywidualna biografia splata się z wielkimi procesami historycznymi i jak archiwalia pozwalają nie tylko odtworzyć fakty, lecz także przywrócić należne miejsce postaciom, których dorobek i poświęcenie przez dziesięciolecia pozostawały w cieniu.