Projekt „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991”
Archiwa Państwowe na mocy porozumienia w dnia 30 kwietnia 2026 r. stały się partnerem projektu edukacyjnego „Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989-1991” Kancelarii Senatu, Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych oraz Związku Harcerstwa Polskiego.
Cel projektu
Projekt służy zachowaniu osobistych wspomnień, dokumentów i pamiątek związanych z okresem przemian lat 1989–1991 – czasem zmian ustrojowych, odzyskiwania pełnej suwerenności i budowy demokratycznego państwa. Celem projektu jest zachęcenie i zaangażowanie Młodych Badaczy – młodzieży w wieku 15-19 lat, do odkrywania naszej współczesnej historii i dokumentowania wspomnień Świadków przemian 1989-1991.
Jak zostać Młodym Badaczem
Informacje o tym, jak możesz zostać Młodym Badaczem znajdziesz na stronie Senatu RP: Młody Badacz. Archiwa Przełomu 1989–1991 – Portal Edukacyjny Senatu RP oraz na stronie ZHP – Zostań Młodym Badaczem | Archiwa Przełomu 1989-1991 – Związek Harcerstwa Polskiego.
Możesz również napisać na adres: archiwa.przelomu@senat.gov.pl.
Informacje dla Młodych Badaczy
1. Odszukanie Świadków przemian 1989-1991
Pierwszym wyzwaniem dla Młodego Badacza jest odszukanie i dotarcie do Świadków przemian lat 1989-1991. Osób, które są otwarte na podzielenie się swoją historią i pamiątkami oraz nagranie wspomnień o zdarzeniach z tamtych lat.
2. Historia mówiona
Kolejnym zadaniem Młodego Badacza jest przeprowadzenie wywiadu ze Świadkiem przemian lat 1989-1991 oraz nagranie jego relacji i wspomnień. Mogą być to zarówno nagrania wideo, jak i audio.
3. Poradnik
Aby sprostać temu wyzwaniu – dobrze przygotować się i przeprowadzić wywiad oraz jego nagranie – do Waszych rąk oddajemy poradnik „Historia mówiona w Archiwach Państwowych. Dobre praktyki historii mówionej”.
Poradnik zawiera praktyczne wskazówki, jak:
- poszukiwać i dokonywać wyboru rozmówcy;
- przygotować się do spotkania;
- uzyskać zgodę na nagranie;
- przygotować pytania i prowadzić rozmowę;
- zarejestrować wywiad;
- opisywać i zabezpieczyć nagranie.
4. Świadectwa przeszłości w teraźniejszości
Rolą Młodego Badacza jest też przybliżenie Świadkom Przemian ogromnej roli zachowanych przez nich dokumentów dla odkrywania i budowania współczesnej historii Polski i Polaków. Dokumenty te, aby nie zostały utracone i mogły być źródłem dla obecnych i przyszłych badaczy, powinny zostać włączone do narodowego zasobu archiwalnego.
Świadectwa przemian lat 1989-1991 to m.in.:
- dokumenty pisane i drukowane ukazujące życie codzienne i zawodowe,
- fotografie osobiste, zdjęcia zakładów pracy,
- plakaty, zaproszenia, afisze, znaczki,
- pamiętniki, dzienniki,
- spisane wspomnienia i relacje,
- spisane współcześnie rodzinne opowieści.
Pamiętaj!
Każdy materiał, który dokumentuje wydarzenia i doświadczenia związane z przemianami lat 1989–1991, stanowi cenne źródło wiedzy.
Jednak źródłem do badań historii Polski i Polaków mogą stać się wyłącznie oryginalne dokumenty.
Kserokopie, wydruki cyfrowe, czy cyfrowe fotografie dokumentów nie mogą być przekazane do Archiwów Państwowych i włączone do narodowego zasobu archiwalnego.
5. Nagrania, dokumenty i fotografie w Archiwach Państwowych – nie w szafie
Misja Młodego Badacza kończy się z chwilą przekazania dokumentów i nagrań wywiadów do Archiwów Państwowych.
Pamiętaj!
Aby odkryte i nagrane przez Ciebie świadectwa mogły służyć badaczom historii, muszą być przekazane do Archiwów Państwowych przez osoby uprawnione do dysponowania nimi. Oznacza to, że materiał może przekazać jego właściciel albo osoba posiadająca zgodę właściciela na jego przekazanie i dalsze wykorzystanie w ramach projektu.
Właścicielem wykonanego przez Ciebie nagrania jesteś Ty. Jednak, jeśli nie masz skończonych 18 lat, do Archiwum Państwowego może je przekazać Twój rodzic lub opiekun prawny.
Właścicielem dokumentów i fotografii z lat 1989-1991 jest Świadek Przemian. To on powinien przekazać swoje pamiątki do Archiwum Państwowego.
Archiwa Państwowe znajdują się w różnych lokalizacjach w kraju.
Dokumenty i nagrania możesz przekazać do każdego z nich – najlepiej najbliższego dla miejsca zamieszkania Świadka Przemian 1989-1991. Jeżeli nie jesteś pewien do którego Archiwum przekazać zebrane materiały, skontaktuj się z najbliższym sobie. Archiwiści wskażą Ci, które z Archiwów Państwowych będzie najwłaściwsze.
Przekazanie do Archiwum Państwowego odbywa się na podstawie umowy.
Wzór typowej umowy znajdziesz się w poradniku „Historia mówiona w Archiwach Państwowych. Dobre praktyki historii mówionej”.
Aby przekazane materiały mogły zostać właściwie przyjęte w Archiwum Państwowym, powinny być zidentyfikowane i możliwie jak najdokładniej opisane. Taki opis ułatwi w przyszłości ich odnalezienie oraz dalsze wykorzystanie.
W opisie warto uwzględnić:
- imię i nazwisko właściciela, darczyńcy lub osoby przekazującej materiał,
- tytuł lub krótką nazwę dokumentu, fotografii albo nagrania,
- rodzaj materiału, np. dokument, fotografia, nagranie audio, nagranie wideo, relacja,
- temat materiału oraz jego związek z wydarzeniami z lat 1989–1991,
- miejsce i przybliżony czas powstania materiału lub opisywanych wydarzeń,
- krótki kontekst, np. informacje o osobach, środowisku lub okolicznościach, których materiał dotyczy,
- dane kontaktowe przekazującego, potrzebne do dalszej korespondencji.
Z przekazanych materiałów zostanie utworzony zbiór archiwalny.
Wszystkie dokumenty i nagrania zostaną zewidencjonowane i opracowane przez archiwistów, zabezpieczone w specjalnych opakowaniach, chroniących je przed uszkodzeniami i oddziaływaniem czynników szkodliwych (np. światło, kurz).
Następnie zostaną zdigitalizowane (skopiowane cyfrowo) i udostępnione każdemu zainteresowanemu w serwisie Szukaj w Archiwach.
A co się stanie z oryginałami? Oryginały będą przechowywane wieczyście w warunkach zapewniających ich trwałość.
Młody Badaczu! Dzięki Tobie świadectwa przemian lat 1989-1991 nie odejdą w niepamięć. Staną się częścią wspólnego dziedzictwa narodowego.
